«عالم ملکوت»
پیامبر اکرم(ص) فرمود:
نخستین آفریده خدا عقل بود و درمرحله بعدی صورتهای عقول و
نفوس مجرده و طبیعت اصيله از آن منشعب گشت، سپس صورتهای
نفوس منطعبه و هیولای کلی اجسام نوری مثالی و عنصری، سپس
درصورت عرش و كرسي، سپس صورت اجسام عنصری آسمانی
وغیر آسمانی، سپس صور مرکبات از معادن و نباتات و حیوانات، تا آن
که حرکت وجودي به مرحله پیدایش انسان رسید که او آخرین مرتبه
از مراتب تنزلات است.
بنابراین عوالم و مراتب در وجود خارجی به قرار زیر خواهد بود:
نخست عالم عقول و نفوس مجرده که «عالم جبروت» نامیده میشود.
سپس «عالم مثال مطلق» است که یکایک موجودات مجرد و غیر مجرد را در آن یک صورت مثالی است که این صورتها، با حواس باطنی ادراک میشوند و این عالم را «عالم ملکوت» نامند.
سپس «عالم مُلك» است، یعنی عرش و کرسی و آسمانها و عناصر
و ترکیبات حاصل از عناصر. این عوالم سه گانه صورت هایی هستند
ازآنچه درعلم الهی است ازاعیان ثابته، که به نام «ماهیت ممکنه» و امثال آن نامیده
میشوند و آن غیب مطلق است، به خاطر اشتمالش بر حقایق غیبی همه
موجودات عالم.
هرچند که انسان از لحاظ صورت ظاهری، جزء عالم ملک است اما به دلیل جامعیت و
اشتمالش بر تمام حقايق جهان خارج، عالم مستقل و جداگانه ای است.
با این حساب به طور کلی پنج عالم کلی و حضرات اصلی خواهیم داشت به این قرار:
عالم اعیان ثابته که عالم غیب مطلق است،
عالم جبروت؛ عالم ملکوت؛ عالم ملک و عالم انسان کامل.
انسان که در مراتب وجودی، تنزل یافته بود نوعی صعود و ترقی را آغاز میکند.
از انسان و در انسان، حرکتی تدریجي و سلوکی در مراتب وجود
تا حد وصول به مبدأ اول و عله العلل جهان هستی تحقق می پذیرد.
نخستین تنزل حق به صورت امکاني و وجود خلقی روح محمدی (ص) است
که منشأ همه موجودات است.
ترتیب صدور موجودات بر حسب رتبه از نخستین موجود عیناً مثل ترتیب معنوی
آنها است، یعنی از عقل اول آغاز میشود و به خاک پایان میپذیرد و از
همین پست ترین و آخرین مراتب (یعنی خاک) است که وجود در شرف و ظهور و رتبت، تصاعد و ارتقا مییابد و این تصاعد و ارتقا به اولین موجود منتهی میگردد.
