آفریدگار هستی

وعده های غذا هنگام روزه داری (سحر و افطار) سبب می‌شود که شخص نمازگزار، موقع انجام وضو( که معمولا متعاقب اجابت مزاج نیز هست) خود به خود به شستشوی دست‌ها بپردازد و هرگونه عامل بیماری زای عفونی را زا دست‌های خویش بزداید و در نتیجه موقع صرف غذا، هیچ عامل عفونی ناشی از دست آلوده موفق به ایجاد بیماری در بدن او نشود. شاید به همین علت است که پیامبر صَلَّ‌اللهُ‌عَلَیهِ‌وَ‌آلهِ‌وَ‌سَلَّم در سفارشی به حضرت علی علی‌السلام می‌فرمایند: «یا علی! قبل از غذا و بعد از غذا، وضو گرفتن، شفای بدن و برکت در روزی است.»

2)سلامت مجاری تنفسی

با توجه به اینکه استنشاق میکروب از طریق بینی روش عمده‌ی انتقال عفونت های هوای موجود در هواست، بیماری های عفونی تنفس همچون سل، آسم و امراض ریوی و زکام بوفور به وقوع می‌پیوندد. همچنین عوامل حساسیت زا مانند گرد و غبار، دود سیگار، گرده گیاهان از راه مجاری تنفسی وارد بدن انسان می‌شوند.

از جمله مواردی که در حین وضو، مورد توصیه موکد قرار کرفته است، سه مرتبه چشیدن و استنشاق آب سرد و پاک است. بر این اساس چنانچه مسلمین در مقدمات نماز و حین وضو دستور اسلامی استنشاق آب سرد را اجرا نمایند، همه روزه چند نوبت میکروب های مجاری تنفس را زدوده و آن را تمیز و پاکیزه می‌نمایند و بدین ترتیب از بروز بیماری‌های متعدد تنفسی در امان خواهند بود.

به جاست در همین بخش به فایده دیگر استنشاق، یعنی تحریک اعصاب سمپاتیک نیز اشاره ای شود.امراض بسیاری مانند ضعف اعصاب، قانقاریا در نوک انگشتان، امراض عصبی، ترک های پوست، بی‌خوابی، مالیخولیا، هیستری، درد سینه، درد های روماتیسمی، سردردهای سخت یا فلج و غیره ممکن است بر اثر اعصاب سمپاتیک به وجود آید. از طرفی بزرگترین نوک مرکز عصبی سمپاتیک که با محیط خارج تماس دارد، در میان سوراخ‌های بینی واقع است. پزشکان غربی به تازگی دریافته اند با تحریک این نقطه به روش‌های خاص، می‌توانند این امراض را معالجه کنند. جالب اینجاست که اسلام بیش از 1400 سال پش، برای این تحریک، استنشاق آب خنک را تجویز کرده است. به طوری که وقتی شما استنشاق می‌کنید و با بینی خود آب را بالا می‌کشید، فرا بر روی عصب سمپاتیک اثر می‌گذارد و آنها را تحریک می‌کند.

علاوه بر اینها استنشاق، سردرد‌هایی که بر اثر هوای ناسالم و خستگی به وجود می‌آید را از بین می‌برد و این کاری است که یک نمازگزار واقعی هر روز چند بار هنگام وضو گرفتن انجام می‌دهد.

3)بهداشت دهان و دندان

پزشکان معتقدند رعایت بهداشت دهان و دندان و پیشگیری از بیماری های مختلف آن، از جمله پوسیدگی دندان‌ها و بیماری‌های پریودنتال(بیماری‌های لثه و بافت‌های پشتیبان) و ... به بهترین شکل بوسیله مسواک زدن، انجام می‌پذیرد.

جالب توجه اینکه دین اسلام مسواک زدن را به عنوان یکی از مستحبات مؤکد به هنگام وضو معرفی می‌کند؛ تا جایی که حتی در برخی احادیث، مسواک یکی از اجزاء وضو عنوان شده است.

در این قسمت برای پی بردن به اهمیت مسأله، یکی از فوائد مسواک زدن که در احادیث بدان اشاره شده و از نظر پزشکی نیز تأیید گردیده است بیان می‌شود. امام صادق علیه‌السلام ضمن حدیثی مفصل درباره‌ی اهمیت و فواید مسواک کردن می‌فرمایند:« مسواک باعث افزایش نور چشم است» در علم پزشکی روشن شده است که اگر دندان مسواک نشود، ریشه‌ی دندان و لثه چرکی شده، مخاط حلق و در نتیجه بینی و سینوس‌های چرکی، موجب تاری چشم می‌گردد و حتی وجود یک مرکز عفونی در دهان، به کبد و کلیه اثر نموده و از راه خون بر روی چشم نفوذ کرده، روشنایی چشم را کم می‌کند.

بنابراین با توجه به اینکه نمازگزار روزانه حداقل 3 بار وضو می‌گیرد، چنانچه قبل از هر وضو اقدام به مسواک زدن بکند، از حداکثر پاکیزگی لازم برای پیشگیری از تمام بیماری‌های دهان و دندان برخوردار می شود. از مجموع آنچه بیان شد می‌توان تا حدی در یافت چرا انقدر در مورد وضوی همراه با مسواک توصیه شده است .از جمله احادیثی که در این خصوص وارد شده، سفارش پیامبراکرم(ص) به حضرت علی علیه‌السلام است که می‌فرمایند: «یا علی! و علیک بالسواک عند کل وضوء: ای علی بر تو باد مسواک زدن به هنگام هر وضو.»

 

4)بهداشت پوست

یکی از شرایط صحت وضوء، نبود مانع برای رسیدن آب به مواضع وضو می‌باشد که همین امر، یعنی بررسی نبود مانع در اعضای وضو و برطرف نمودن آن در صورت وجود، نقش به سزایی در سلامت پوست ایفا می‌‌نماید.

امروزه دانش بشر، گروهی از بیماری‌ها را می‌شناسد که شروع تظاهرات این بیماری‌ها از پوست سر و پاها است.بعنوان مثال برخی بیماری‌های قارچی پوست از حدفاصل میان شصت و دیگر انگشتان پا آغاز می‌گردد که اتفاقا درست محل این ناحیه، مسح واجب دارد و به همین ترتیب مسح سر نیز می‌تواند توجه انسان را به آلودگی یا ضایعه‌ی عفونی در مو و پوست سر جلب کند و فرد را برای رفع آن به اقدام وادارد.

در ضمن، وجوب مسح سر و پا فرصتی است برای برداشته شدن پوشش آنها و در معرض هوا و اکسیژن قرار گرفتن این اعضاء که علاوه بر شادابی پوست، به نوبه خود مانع رشد ارگانیزم ‌های بی‌هوازی در منافذ پوست خواهد شد.

5)تسکین اعصاب و روان

از دیگر فوایدی که می‌توان برای وضو برشمرد نقش آرامش بخشی آن می‌باشد؛ چرا که تماس آب با پوست بدن، اثر خاصی در اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک دارد. به خصوص اگر این عمل با آب سرد صورت پذیرد. لذا می‌بینیم رسول خدا صَلَّ‌اللهُ‌عَلَیهِ‌وَ‌آلهِ‌وَ‌سَلَّم توصیه نموده اند به هنگام خشم انسان با آب سرد وضو بگیرید.

6)سلامت کلیه و مجاری ادراری

سلامت دستگاه ادراری انسان، بخصوص کلیه‌ها تأثیر بی‌نهایت مهمی در ادامه‌ی حیات انسان دارد و بیماری کلیوی از دردناک‌ترین و پر مخاطره‌ترین گرفتاری‌های جسمی‌است.

چنانچه ادرار به موقع خالی نشود، از مثانه به کلیه باز می‌گردد و همین برگشت سبب ایجاد استعداد در فرد برای ابتلا به عفونت کلیه می‌شود و به این ترتیب کسانی که در شبانه‌روز، بنا به هر علتی بندرت ادرار می‌کنند به طور جدی در معرض خطر هستند.

از آنجا که یکی از مبطلات وضو و نماز، خروج بول و غائط و ریح از بدن انسان می‌باشد، شخص نمازگزار و احیاناً دائم الوضو، سعی می‌کند برای پرهیز از ابطال عبادتش، قبل از وضو، به تخلیه ادرار بپردازد. به این ترتیب حداقل سه بار دفع ادرار از بدن، در زمان هایی به فواصل مناسب نسبت به یکدیگر و در حدی که برای یک انسان طبیعی لازم است، فرد را در مقابل ابتلاء به عفونت ‌های کلیه و دستگاه ادراری مصون می‌سازد.

7)بالا رفتن تحریک حسی و افزایش هوشیاری و نشاط

امروزه، دانشمندان نورو فیزیولوژی یا علم بررسی کارکرد سیستم عصبی که بیشترین اعصاب مرتبط با قشر حسی مغز، در صورت، دست‌ها و پاها می‌باشند؛ به این معنا که در این اعضا تعداد گیرنده‌های حسی نسبت به سایر اعضاء بیشتر است و پیام های عصبی زیادی به قشر مغز مخابره می‌کنند. لذا دقت حسی این بخش‌ها بالاتر می‌باشد. از آنجا که تحریکات حسی، میزان هوشیاری انسان را بالاتر می‌برند و گیجی و خواب آلودگی را زایل می‌نمایند بنابراین، هرقدر سطح بیشتری از قشر حسی تحریک شود، هوشیاری افزایش یافته و قدرت تمرکز و توجه بیشتر می‌شود. روشن است که وقتی در جریان وضوء داخل دهان، صورت، ساعدها، کف دست‌ها، جلوی سر و روی پاها تحریک شوند، قسمت اعظم قشر حسی، تحریک می‌شود و هشیاری به سطح بالایی می‌رسد، در حالیکه فقط چیزی، حدود20٪ از سطح بدن مرطوب شده است. اگر شخص به عنوان وضو گرفتن، تمامی بدن خود( یعنی پنج برابر مساحت وضو) را می‌شست، چیز زیادی بر تحریک ناشی از وضو، افزوده نمی‌شد. پس وضو با مرطوب کردن 20٪ از سطح بدن، تقریباً کار مرطوب کردن تمام بدن را انجام می‌دهد و این واقعیتی است که در حدیثی از امام صادق‌علیه‌السلام نیز بدان اشاره شده است: «مَنْ تَوَضَأ فَذَکَرَ اسْمَ الله طَهَرَ جَمیعَ جَسَدِهِ؛ هر کس به هنگام وضو ساختن ذکر خدا کند، تمام بدنش پاک گردیده است».

در حقیقت شرع مقدس خواسته است، با سهل ترین عمل و کمترین زحمت، بیشترین اثر حاصل آید که همانا نشاط و توجه کافی برای به جا آوردن نماز است. اما بهترین شیوه‌ی تحریک حسی، به منظور تولید نشاط استفاده از آب است؛ زیرا هم بی خطر بوده و هم بهداشتی است و به علاوه، از نظر روانی هم خوشایند است.

جالب آن است که برخی ظرافت‌های استحبابی وضو نیز، با این توجیه علمی مطابقت دارد. به عنوان مثال:

1-    وضو گرفتن قبل از مطالعه توصیه شده است.

2-    وضو گرفتن با آب سرد، ارجحیت دارد؛(زیرا آب ولرم، کمتر از آب سرد تحریک حسی ایجاد می‌کند)

3-    مستحب است که شخص، بعد از وضو گرفتن اعضا خود را خشک نکند، تا خودش خشک شود.( این دستور مدت تحریک حسی را طولانی ‌می‌کند)

مطالب بیان شده در این نوشتار به عنوان فواید پزشکی وضو، بخش کوچکی از موارد بی‌شمار کشف شده در دنیای علمی می‌باشد. و البته آنچه مسلم است هنوز بسیاری از آثار و فواید وضو، ناشناخته باقی مانده است.

با این همه باید این نکته را نیز در نظر داشت که هر چند فواید پزشکی وضو بسیار حیرت انگیز و عظیم می‌باشد؛ ولی توجه به مزایای پزشکی وضو و سایر عبادات دینی، تنها به عنوان تأییدات علمی و دنیایی بر این عبودیت محض می‌باشد و هرگز نباید انسان را از دریای نور و معنویت آن غافل کند.

 با تشکر از محمد لطفی