آفریدگار هستی

امام رضا(ع) راز طول عمر و سلامت انسان را رعايت اندازه در استفاده از خوراک و نوشيدنی ميداند و درباره "مفهوم واقعی پرهيز غذايی"ميفرمايند:

پرهيز آن نيست که ماکولات را برخويش تحريم کنيد، پرهيز درحقيقت معني خود، درخوردن و نوشيدن اعتدال را رعايت کردن است. بخوريد ولي کم بخوريد. (1)

امام رضا (ع) در همين زمينه با بيانی ديگر مي فرمايند: اگر مردم در خوردن به کم بسنده می داشتند، بدن هايشان سالم بود. (2) 

امام رضا (ع) درباره استمرار آبادانی بدن می فرمايد: بدن همانند زمين پاک و آماده برای زراعت است که اگر در آبادانی و آب دهي به آن مراقبت شود، به گونه ای که آب، نه بيشتر از نياز به آن برسد تا آن را غرق کند و نه از اندازه کمتر باشد تا آن را به خشکی گرفتار سازد، آبادانی اش استمرار می يابد و خرّمی اش بيشتر ميگردد و کشت آن برکت می يابد؛ امّا اگر از آن غفلت شود، به تباهی مي گرايد و علف هرز در آن می رويد. بدن چنين حکايتی دارد و تدبير آن در خوراک و نوشيدنی، چنين است.[پس،] سامان و سلامت می يابد و عافيت در آن، ريشه می گسترد. بنگر که چه چيز با تو و با معده ات سازگار است و تن تو با چه چيز نيرو مي گيرد و چه خوردني و نوشيدنی ای براي بدنت سالم تر است، همان را برای خويش مقرّر بدار و خوراک خود گير. (3) 

امام رضا(ع) همچنين حالات بدن آدمي در طول عمر را به چهار بخش تقسيم نموده اند. آن حضرت در نامه معروف خود به مامون قبل از آنکه به بيان و شرح غذاها و داروها بپردازند مي فرمايد: بدان خداوند عالم حالات آدمى را که بر آنها ساخته شده و بآن احوال متصرف در حيات و زندگانى است چهار بخش قرار داده است:

حالت اول: پانزده سال است که جوانى و خوبى و طراوت او در اين دوره از عمر است و در اين مدت خون در مزاج او بر ساير اخلاط غالب است.

حالت دوم:حالت دوم از پانزده سالگى است تا سى و پنج سالگى در اين قسمت از عمر غلبه با صفراء است که بنهايت شدت و قوت ميرسد بر همين حالت بسر مي برد تا اين دوره سپرى شده بحالت سوم برسد.

حالت سوم: اين حالت از سى و پنج سالگى شروع مى‏شود و به شصت سالگى ختم مي گردد.در اين دوره از عمر ساير اخلاط مغلوب مره سوداء است.اين دوره روزگار حکمت و پند و اندرز و معرفت و عبرت و انتظام امور زندگى و صحت نظر در عواقب امور و دورانديشى است.در اين دوره رأيش صادق و متين دلش محکم و ثابت است تصرفات حيات او را دگرگون نمی سازد.

حالت چهارم: چون وارد مرحله چهارم حيات بشويم بلغم بر ساير اخلاط غلبه پيدا مي کند اين همان حالتى است که بچيزى برنمي گردد مگر پيرى و ناتوانى بسوى تلخى عيش، لاغرى، کم شدن نيرو و فساد زندگى.

نشانه اين حالت آنست که نسيان بر فکر و حافظه او مسلط مى‏شود چيزها و کسانى را که با آن مربوط بوده نمى‏شناسد در حضور مردم چرت مي زند و می خوابد و هنگام خواب بيدار می ماند گذشته‏ها را بياد نمى‏آورد حوادث را فراموش می کند عادات خود را از دست می دهد روش ديرينه‏اش در زندگى تغيير مى‏يابد.

آب جلوه او خشک مى‏شود موى رويش و ناخن او کم مي گردد، همواره جسمش رو بانعکاس و ادبار مي رود زيرا مزاج او تحت استيلاى بلغم قرار گرفته است و بلغم سرد و خشک است و خود معلوم است که سردى و خشکى فناى اجسام مي باشد جسم بر اثر غلبه قوه بلغميه نيروى خود را از دست مي دهد و نابود مي گردد.(4)

امام رضا(ع) در بيانی ديگر مي فرمايند: غذاي خود را با سبک ترين غذايي که بدنت را به اندازه عادتت و بر حسب اقامتگاه و فعاليت ها و زمانه ات تغذيه می کند، آغاز کن.(5) 

پيرو سفارشات ائمه هدی عليهم السلام هنگام غذا خوردن بايد دو چيز را رعايت کرد. يکی ماهيت و کيفيت غذا و ديگري کميت غذايی است که خورده می شود. يعنی بايد توجه کرد چه چيزي خورده مي شود و آيا آنچه خورده مي شود براي بدن سودمند است يا خير. بايد مراقب بود بيش از اندازه نخورد، زيرا لذت خوردن آنی و کوتاه است، ولی امراض و بيماري‌هايی که پس از پرخوري سراغ انسان می آيد بسيار طولانی و پايدار خواهد بود. از اين رو کم خوردن را بايد يکي از اسرار طول عمر انسان‌هادانست.

امام رضا عليه السلام در همين زمينه مي فرمايد:هر کس غذای افزون از اندازه بخورد ،اين غذا او را سودی نمی رساند ،و هر کس به اندازه بردارد ،اين غذا او را تغذيه می کند و سود می رساند .آب نيز چنين است. روش پسنديده برای تو ،آن است که از هر يک از انواع غذا ،در فصل ويژه آن ،بهره بگيری.در حالی که هنوز مقداری ميل داری ،از غذا دست بکش ،چرا که اين کار ،به خواست خداوند ،براي بدن سلامت آورتر ،برای عقل ذکاوت بخش تر ،و برای خود انسان مايه سبکی افزون تر است.(6)

-----------------------------------------------------------------------------------------------------

منابع:

1. طب الکبير، ص 330

2. بحارالأنوار،ج66، ص 425 ،ح 41

3. بحار الأنوار،ج62، ص310

4. طب الرضا عليه السلام – صفحه 61

5. طب الرضا عليه السلام ،صفحه15

6. طب الرضا ،صفحه 14